PGS.TS Hà Đình Đức: Di sản khoa học và hành trình bảo vệ rùa Hồ Gươm

PGS.TS Hà Đình Đức, người được biết đến với biệt danh "nhà rùa học", đã qua đời ở tuổi 86 vào sáng ngày 7/8/2026. Sự ra đi của ông không chỉ là mất mát lớn đối với gia đình và người thân, mà còn để lại khoảng trống khó lấp đầy trong lĩnh vực nghiên cứu và bảo tồn sinh thái tại Việt Nam. Với hàng chục năm cống hiến, ông đã trở thành biểu tượng của sự kiên trì và đam mê trong việc bảo vệ hệ sinh thái Hồ Gươm và loài rùa Hoàn Kiếm quý hiếm.

Sinh năm 1940 tại xã Xuân Thành, huyện Thọ Xuân (nay là xã Xuân Hồng, tỉnh Thanh Hóa), PGS.TS Hà Đình Đức sớm bộc lộ niềm yêu thích với thiên nhiên và sinh vật học. Ông từng là giảng viên Khoa Sinh, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong suốt sự nghiệp của mình, ông đã không ngừng nghiên cứu và bảo vệ các giá trị sinh thái của Hồ Gươm, đặc biệt là loài rùa Hoàn Kiếm, một biểu tượng văn hóa và lịch sử của Hà Nội.

Cơ duyên đưa ông đến với rùa Hồ Gươm bắt đầu vào năm 1991, khi ông tình cờ chứng kiến một cá thể rùa khổng lồ nổi lên mặt nước Hồ Gươm trong lúc đi qua phố Hàng Khay. Khoảnh khắc này đã thay đổi hoàn toàn hướng đi của cuộc đời ông, biến ông từ một nhà nghiên cứu sinh học thành người dành cả sự nghiệp để bảo vệ và nghiên cứu về loài rùa này. Từ đó, ông dành hàng chục năm để quan sát, ghi chép, chụp ảnh, và thu thập tư liệu về tập tính, môi trường sống cũng như lịch sử của rùa Hoàn Kiếm. Những nỗ lực này không chỉ mang lại những dữ liệu khoa học quý giá mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về sự cần thiết của việc bảo tồn loài rùa quý hiếm này.

PGS.TS Hà Đình Đức đã thực hiện 6 công trình nghiên cứu cấp quốc gia về Hồ Gươm và viết hơn 200 bài báo về rùa Hoàn Kiếm. Những nghiên cứu của ông không chỉ tập trung vào việc bảo tồn loài rùa mà còn mở rộng sang các vấn đề liên quan đến hệ sinh thái Hồ Gươm. Ông đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo về tình trạng ô nhiễm nguồn nước, sự suy giảm chất lượng môi trường sống và những tác động tiêu cực từ quá trình đô thị hóa. Những cảnh báo này không chỉ mang tính khoa học mà còn là lời kêu gọi mạnh mẽ đối với các cơ quan chức năng và cộng đồng để chung tay bảo vệ một di sản thiên nhiên và văn hóa quan trọng của Hà Nội.

Không chỉ là một nhà khoa học, PGS.TS Hà Đình Đức còn là một người kể chuyện đầy cảm hứng. Ông thường xuyên chia sẻ những câu chuyện và hình ảnh về rùa Hồ Gươm, giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của loài rùa này cũng như hệ sinh thái mà chúng sinh sống. Những bức ảnh mà ông chụp, những bài viết mà ông công bố đã trở thành tư liệu quý giá, không chỉ phục vụ cho nghiên cứu khoa học mà còn góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa của Thủ đô.

Di sản mà PGS.TS Hà Đình Đức để lại không chỉ nằm ở các công trình nghiên cứu hay bài viết mà còn ở tinh thần bảo vệ thiên nhiên và sự kiên trì theo đuổi đam mê. Ông đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà khoa học trẻ, khuyến khích họ không ngừng tìm tòi và cống hiến cho sự nghiệp bảo tồn thiên nhiên. Những giá trị mà ông xây dựng sẽ tiếp tục sống mãi, như chính hình ảnh của rùa Hồ Gươm vẫn lặng lẽ tồn tại giữa lòng Hà Nội.

Sự ra đi của PGS.TS Hà Đình Đức là một lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và các loài sinh vật quý hiếm. Hồ Gươm, với hệ sinh thái độc đáo và giá trị lịch sử, vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Những công trình và tư liệu mà ông để lại sẽ tiếp tục là nguồn cảm hứng và cơ sở khoa học quan trọng để các thế hệ sau tiếp tục hành trình bảo vệ di sản thiên nhiên này.