Công nghệ và dữ liệu: Chìa khóa làm chủ không gian biển Việt Nam

Công nghệ và dữ liệu: Nền tảng phát triển quốc gia biển mạnh

Ngày 21/8/2026, tại Khánh Hòa, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phối hợp với UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức hội thảo về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong việc thực hiện Nghị quyết số 20 của Trung ương. Đây là một sự kiện quan trọng, đánh dấu bước chuyển mình trong tư duy chiến lược về phát triển kinh tế biển của Việt Nam. Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, không gian biển cần trở thành một không gian phát triển dựa trên tri thức và công nghệ, thay vì chỉ là nơi khai thác tài nguyên như trước đây.

Nghị quyết số 20 của Trung ương đặt mục tiêu xây dựng Việt Nam thành một quốc gia biển mạnh, trong đó khoa học và công nghệ không còn được xem là công cụ hỗ trợ đơn lẻ mà phải đóng vai trò cốt lõi, xuyên suốt. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh rằng, để làm chủ biển, Việt Nam cần chuyển đổi từ mô hình khai thác sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn bảo vệ môi trường biển, duy trì sự bền vững lâu dài.

Dữ liệu và công nghệ: Chìa khóa của sự bứt phá

Một trong những yếu tố cốt lõi để hiện thực hóa mục tiêu này chính là dữ liệu. Việc thu thập, phân tích và sử dụng dữ liệu biển không chỉ giúp Việt Nam hiểu rõ hơn về tài nguyên và môi trường biển mà còn hỗ trợ việc ra quyết định một cách chính xác và hiệu quả. Các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) đang được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng hệ thống quản lý biển thông minh.

Ví dụ, công nghệ viễn thám và cảm biến từ xa có thể được sử dụng để theo dõi biến đổi khí hậu, giám sát các hoạt động khai thác trái phép và dự đoán các hiện tượng thiên tai. Trong khi đó, AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu để đưa ra các mô hình dự báo chính xác hơn, từ đó giúp các cơ quan chức năng đưa ra các chính sách quản lý biển phù hợp. Ngoài ra, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa toàn diện về biển Việt Nam sẽ là nền tảng để triển khai các ứng dụng công nghệ khác, từ nghiên cứu khoa học đến quản lý kinh tế biển.

Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Động lực thúc đẩy

Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh hiện nay. Theo Nghị quyết số 218 của Chính phủ về chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 20, các nhiệm vụ của Bộ Khoa học và Công nghệ không chỉ dừng lại ở nghiên cứu khoa học mà còn phải bao gồm cả việc xây dựng một hệ thống liên kết chặt chẽ giữa nghiên cứu, điều tra cơ bản, phát triển công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực biển cần được đầu tư mạnh mẽ, từ việc phát triển các viện nghiên cứu chuyên sâu, các trung tâm đổi mới sáng tạo, đến việc khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào các dự án công nghệ biển. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực nội tại mà còn tạo điều kiện để Việt Nam hợp tác với các đối tác quốc tế, tận dụng nguồn lực và công nghệ tiên tiến từ các quốc gia phát triển.

Một ví dụ điển hình là việc ứng dụng công nghệ blockchain trong quản lý chuỗi cung ứng thủy sản. Blockchain giúp minh bạch hóa quy trình từ khai thác, chế biến đến tiêu thụ, đảm bảo tính bền vững và truy xuất nguồn gốc. Đây là một bước tiến quan trọng, không chỉ nâng cao giá trị xuất khẩu thủy sản mà còn góp phần bảo vệ môi trường biển.

Hướng tới một tương lai bền vững trên biển

Việc làm chủ không gian biển bằng công nghệ và dữ liệu không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn mang ý nghĩa chiến lược về an ninh quốc gia và bảo vệ chủ quyền. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc tận dụng triệt để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ giúp Việt Nam khẳng định vị thế của mình trên bản đồ biển thế giới.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự đồng bộ trong chính sách, đầu tư và triển khai. Chính phủ cần tiếp tục đẩy mạnh các chương trình nghiên cứu và phát triển (R&D) trong lĩnh vực biển, đồng thời xây dựng các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia vào quá trình đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của biển và công nghệ cũng là yếu tố không thể thiếu.

Bằng cách đặt công nghệ và dữ liệu làm nền tảng, Việt Nam không chỉ có cơ hội khai thác tối ưu tiềm năng biển mà còn có thể bảo vệ và phát triển không gian biển một cách bền vững, đảm bảo lợi ích lâu dài cho các thế hệ mai sau.